To zjawisko zachodzi, gdy na początku wzrostu rośliny mają zbyt zimno. Jarowizacja warzyw sprawia, że za wcześnie zakwitają i zwykle nie nadają się do jedzenia.
Jarowizacja znana jest też pod nazwami jaryzacja, pośpiechowatość, wernalizacja. W ogrodach to zjawisko niepożądane, bo traci się plon. Dotyczy głównie warzyw dwuletnich, takich jak burak, cebula zwyczajna, kapusta, marchew, pietruszka. Rośliny te, zamiast rozwijać się wegetatywnie, czyli wydawać plon w postaci korzeni czy liści, przechodzą przedwcześnie (już w pierwszym roku uprawy) do rozwoju generatywnego, czyli wydawania nasion.
Przyczyną jarowizacji roślin młodocianych jest dłuższy chłód (zwykle wystarcza 0-10℃). Po prostu warzywa mylnie interpretują pogodę, tak jakby była to zima (wtedy powinna zajść prawidłowa jarowizacja). I uznają, że czas się rozmnażać.
Pod wpływem niskiej temperatury w warzywach zachodzą procesy biochemiczne, które sprawiają, że przedwcześnie zakwitają. Co ciekawe, rzadko się zdarza, aby na tej samej grządce pośpiechowatość dotyczyła wszystkich roślin.
Jarowizacja różnych gatunków warzyw zachodzi podobnie. Pośpiechy, czyli przedwcześnie kwitnące egzemplarze, należy usunąć z grządek. Wyjątek można zrobić dla warzyw, które uprawia się także do ozdoby, jak burak liściowy.
Brokuł
Główną przyczyną pośpiechowatości brokułów jest dłuższy chłód (poniżej 10℃) w okresie przygotowywania rozsady i sadzenia jej w docelowych miejscach. Sprzyjają jej niedobory azotu w ziemi. Takie egzemplarze zawiązują małe, guzikowate róże, co sprawia, że plon jest praktycznie żaden.
Burak ćwikłowy i burak liściowy
Do jarowizacji buraków dochodzi podczas ich wschodzenia, gdy dłużej utrzymuje się niska temperatura (poniżej 10℃). Pośpiechy buraków wytwarzają silny pęd nasienny, który zwykle nie zakwita.
Cebula
Czasem jarowizacji ulega dymka, którą przechowuje się zimą w zbyt niskiej temperaturze (4-6℃), np. w piwnicy lub altanie. Lepiej przechowywać ją w pokoju (optymalna temperatura to 18℃).
Kalafior
Gdy przez kilkanaście dni temperatura utrzymuje się poniżej 10℃, na kalafiorach często zawiązują się tak zwane róże pośpiechowate. Przypominają wielkością guziki, co sprawia, że plon jest znikomy. Na jarowizację najbardziej podatne są kalafiory, które mają po 4-5 liści.
Kapusta
Jarowizacji kapusty sprzyja temperatura poniżej 10℃, która utrzymuje się kilkanaście dni. Szczególnie wrażliwa na przechłodzenie jest rozsada. Dlatego należy unikać trzymania sadzonek w chłodzie przez dłuższy czas.
Marchew
Siewki marchwi dobrze znoszą przymrozki, ale krótkotrwałe. Jeśli chłód (poniżej 10℃) utrzymuje się dłużej, zachodzi w nich jarowizacja. Korzenie spichrzowe takich roślin są małe, twarde i nie nadają się do jedzenia.
Pietruszka
Niekorzystne są spadki temperatury (poniżej 10℃) w okresie wschodów i pierwszych kilkunastu dni po wzejściu. Pietruszka nie marznie, ale czasem występuje zjawisko pośpiechowatości. W przypadku pietruszki można ewentualnie obcinać pędy kwiatostanowe i użytkować listki. Korzenie spichrzowe się nie zawiązują.
Seler naciowy i seler korzeniowy
Pośpiechy selera korzeniowego pojawiają się, gdy przez kilkanaście dni temperatura wynosi 5-8℃, zaś selera naciowego – od 12 do 15℃.
Warto wiedzieć
- Aby uniknąć jarowizacji, nie należy trzymać rozsady w chłodzie. Unikać trzeba zbyt wczesnego siewu np. buraków. Jarowizacji nie zawsze się uniknie, gdyż ma na nią wpływ pogoda.