Znana jest też jako shiso. Pachnotka bazyliowata to roślina lecznicza, ozdobna oraz przyprawa. Jej uprawa w ogrodzie i donicach jest łatwa.
Inne nazwy: Bazylia chińska, Beafsteak plant, Dzika bazylia, Mięta japońska, Pachnotka zwyczajna, Perilla frutescens, Shiso
Cechy: roślina jednoroczna
Pachnotkę bazyliowatą można uprawiać w gruncie, donicach alba na wysokich grządkach. Jest nieodporna na duży mróz.
Należy do rodziny jasnotowatych. Spokrewniona jest z takimi roślinami jak czyściec, dąbrówka, jasnota, kocimiętka, koleus Blumego, melisa, mięta, oregano, szałwia.
Z wyglądu pachnotka bazyliowata przypomina z wyglądu koleusa Blumego, ale jest zwykle mniej kolorowa od niego.
Wysokość: 30-100 cm (w zależności od odmiany)
Kwitnienie: lipiec – sierpień (VII-VIII)
Kwiaty są białe, różowe lub fioletowe (w zależności od odmiany). Zwabiają motyle i pszczoły.
Rozmnażanie: nasiona
Pachnotka bazyliowata jest łatwa do rozmnożenia. Uprawia się ją z rozsady lub siewu od razu do gruntu.
- Rozsada – nasiona wysiewa się w kwietniu (IV) do doniczek, które należy ustawić w ciepłym pomieszczeniu. Sadzonki można posadzić w gruncie po 15 maja, gdy minie ryzyko przymrozków;
- Do gruntu – siew wykonuje się w maju.
Wykorzystanie: roślina ozdobna (jej liście tworzą tło dla innych roślin); przyprawa do dań kuchni azjatyckiej; roślina lecznicza (ma działanie rozkurczowe, przeciwzapalne i wykrztuśne, zapobiega zatruciom pokarmowym)
Do jedzenia przeznacza się głównie liści pachnotki bazyliowatej, które są zielone, fioletowe lub wielobarwne (w zależności od odmiany). Do jedzenia nadają się również kwiaty, młode pędy oraz nasiona. Po ich rozdrobnieniu wyczuwalne są nuty bazylii, cynamonu, cytryny oraz mięty.
Pachnotka bazyliowata to bardzo popularna przyprawa w kuchniach azjatyckich, m.in. chińskiej, indyjskiej, koreańskiej oraz japońskiej. Doprawia się nią np. chlebki pita, sosy, sałatki, sushi, ryż, tofu. Jest także jednym ze składników przypraw curry oraz furikake.
Z nasion pachnotki bazyliowatej tłoczy się olej, który ma orzechowy smak i zapach. Używany jest w kuchni, do masaży leczniczych i relaksujących oraz pielęgnacji cery trądzikowej. Dawniej używano go także do lamp, impregnacji papieru oraz wytwarzania m.in. atramentu i laki.
W krajach azjatyckich pachnotka bazyliowata jest od wieków popularnym ziołem, cenionym m.in. za właściwości przeciwzapalne. Dodaje się ją np. do past do zębów i kosmetyków na cerę trądzikową. Japończycy uważają, że jedzenie pachnotki bazyliowatej wydłuża życie o 10 lat.
Zbiór: czerwiec – październik (VI-X)
Pachnotka bazyliowata kończy wegetację na przełomie lata i jesieni (to roślina jednoroczna). O tej porze roku zbiera się jej nasiona. Liście można zrywać cały sezon. Najbardziej pachnące i delikatne w smaku są do zakwitnięcia rośliny.
Stanowisko: półcień lub słońce
Ziemia: przeciętna lub żyzna; najlepiej kwaśna lub lekko kwaśna (pH 6-6,5)
Podlewanie: umiarkowane
Dobrze znosi przesuszenie, ale tylko krótkie.
Nawożenie: maj – sierpień (V-VIII); co tydzień
Do nawożenia pachnotki bazyliowatej najlepiej stosować nawóz naturalny o wolnym działaniu, np. biohumus.
Odporność na mróz: wytrzymuje kilkustopniowe przymrozki
Uwaga! Mały przymrozek potrafi przetrwać tylko zahartowana pachnotka.
Choroby i szkodniki: odporna
Rośnie zdrowo. Powodem zasychania liści jest zwykle dłuższe przesuszenie.
Bazylia pospolita nadmiernie podlewana może być atakowana przez choroby grzybowe.
Ciekawe odmiany pachnotki bazyliowatej
- Britton – liście na wierzchu zielone, a pod spodem fioletowe
- Perilla Magilla Purple – liście różowo-fioletowe cieniowane zielenią
- Perilla Tricolor – liście zielono-różowe-fioletowe
Warto wiedzieć
- Pachnotka bazyliowata była znana w Polsce już w XIX wieku. Wymieniona jest w „Catalogus plantarum in horto bot. crac.” J.R. Czerwiakowskiego i J. Warszewicza z 1864 roku oraz „Słowniku polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin poprzedzonym historyczną rozprawą o źródłach” Józefa Rostafińskiego z 1900 roku.
- W krajach angielskojęzycznych popularna nazwa pachnotki bazyliowatej to Beafsteak plant, czyli roślina stekowa. Jej liście mają bowiem fakturę przypominającą wołowy stek.
- Pachnotki bazyliowatej nie należy jej uprawiać przy wybiegach zwierząt. Może być trująca dla koni i bydła.
- Pachnotka bazyliowata jest uprawiana w Chinach i Korei – jako roślina lecznicza – prawdopodobnie od co najmniej 2000 lat.