To pnący krzew owocowy i ozdobny. Aktinidia pstrolistna ma smaczne owoce, nazywane minikiwi, oraz wielobarwne liście. Wytrzymuje duży mróz.
Cechy: krzew owocowy i ozdobny (pnącze)
Aktinidia pstrolistna ma jadalne, małe owoce znane jaki kiwi. To także piękny krzew ozdobny – jego liście są pstre. Należy do rodziny aktinidiowatych.
Inne nazwy: Actinidia kolomikta, Aktinidia kolomikta, Kiwi arktyczne
Aktinidię pstrolistną nazywa się też minikiwi oraz mini kiwi ze względu na drobne owoce. Jednak ta nazwa dotyczy też m.in. aktinidii ostrolistnej, która także ma małe owoce, ale osiąga kilka razy większe rozmiary.
Łacińska nazwa actinidia pochodzi od greckiego słowa actis, czyli promień, gdyż znamiona słupków kwiatów żeńskich są ułożona jak promienica. Dlatego polska nazwa aktinidii to promienica.
Pochodzenie: Azja
Wysokość: 3-4 m
Szerokość: do 2 m
Rośnie jak niewielkie pnącze. Aktinidię pstrolistną należy sadzić przy podporach, wokół których jej pędy mogą się owijać, np. ogrodzeniach, trejażach czy pergolach.
Liście: zielone lub pstre, przebarwiające się cały sezon w kolorach białym i różowym; opadają na zimę
Liście są owalne, ostro zakończone. Na tym samy krzewie mogą być liście zielone oraz pstre, np. biało-zielone oraz różowo-zielone. Wielobarwne liści są zawsze niepowtarzalne, gdyż kolorowe plamy są różnej wielkości oraz w innych miejscach, co wygląda wyjątkowo dekoracyjnie.
Kwitnienie: czerwiec (VI)
Kwiaty: białe; drobne
Kwiaty mają średnicę około 2 cm.
Aktinidia pstrolistna kwitnie dwa tygodnie wcześniej niż aktinidia ostrolistna.
Zapach: przyjemny; delikatny
Owoce: drobne (2-3 cm długości); w pełni dojrzałości zielone, czasem z rumieńcem (w zależności od odmiany); owalne; skórka delikatna (nie trzeba jej obierać); miąższ zielony, soczysty, słodki, orzeźwiający, z dużą ilością drobnych nasion, przypominający agrest; przyjemnie, delikatnie pachną
Z botanicznego punktu widzenia owoce aktinidii pstrolistnej to jagody. Dojrzewają nierównomiernie. Zbiera się je na przełomie sierpnia i września (VIII-IX). To owoce klimakteryczne, które dojrzewają także po zbiorze (należy je przechowywać w chłodnym miejscu, np. lodówce). Najsmaczniejsze są miękkie owoce.
Obfite plonowanie zaczyna się od 4-5 roku uprawy.
Przeznaczenie: do jedzenia na surowo, dżemy, konfitury, kompot, owoce suszone, sok, syrop, nalewki, likiery, sałatki
Owoce aktinidii pstrolistnej nadają się też do mrożenia.
Jagody aktinidii pstrolistnej używane są od tysięcy lat w tradycyjnej medycynie chińskiej i japońskiej. Ich jedzenie jest polecane m.in. na przeziębienia, zaparcia, wzmocnienie odporności, lepszą kondycję skóry. Zawierają związki bioaktywne, a także m.in. cynk, fosfor, mangan, miedź, potas, sód, wapń, żelazo oraz witaminy A, C, E, B1, B2, B3, B6.
W ich składzie jest też enzym aktynidyna, który ułatwia trawienie mięsa, ale też rozkłada kolagen, dlatego nie należy dodawać owoców aktinidii do galaretek (nie tężeją).
Stanowisko: słoneczne lub półcień
Gleba: żyzna, przepuszczalna; odczyn lekko kwaśny (około pH 5,5-6,5)
Podlewanie: umiarkowane
Krzewy warto ściółkować, gdyż dzięki temu gleba wolniej wysycha.
Nawożenie: maj – 15 lipca (V-VII)
Najlepsze są nawozy organiczne, zawierające dużo próchnicy, jak obornik granulowany, kompost (świeży i granulowany), biohumus.
Rozmnażanie: sadzonki, odkłady, szczepienie
Cięcie: rośliny żeńskie – luty (II), a rośliny męskie – po kwitnieniu
Wytrzymałość na mróz: bardzo dobra
Przemarzać mogą kwiaty i owoce.
Choroby i szkodniki: odporna
Nie potrzebuje oprysków z powodu chorób.
Czasem mogą na niej żerować przędziorki. Bywają też niszczone przez koty (zwłaszcza egzemplarze męskie).
Zapylacze: dowolna męska odmiana aktinidii pstrolistnej (może być doszczepiona na żeńskiej)
Aktinidia pstrolistna jest najczęściej rośliną rozdzielnopłciową, czyli większość odmian jest żeńska lub męska. Wyjątkiem jest np. Dr Szymanowski, która ma cechy żeńskie i męskie.
Pyłek z kwiatka na kwiatek przenoszą pszczoły oraz inne owady zapylające.
Ciekawe odmiany aktinidii pstrolistnej
- Adam – odmiana męska; dorasta do 4 m;
- Dr Szymanowski – odmiana z kwiatami żeńskimi i męskimi; dorasta do 4 m; owoce zielone
- Sentyabrskaya – odmiana żeńska; dorasta do 4 m; owoce zielone;
- Vitakola – odmiana żeńska; dorasta do 4 m; owoce zielone.
Warto wiedzieć
- W owocach aktinidii pstrolistnej jest m.in. szczawian wapnia (podobnie jak w burakach i szczawiu). W nadmiarze może być on przyczyną powstawania kamieni nerkowych. Dlatego kiwi należy jadać z umiarem.
- Oprócz aktinidii pstrolistnej w ogrodach uprawia się też inne gatunki aktinidii. To aktinidia chińska (Actinidia chinensis), aktinidia ostrolistna (Actinidia arguta), aktinidia smakowita (Actinidia deliciosa). Dużą mrozoodpornością wyróżniają się aktinidia ostrolistna oraz aktinidia pstrolistna. Mają małe owoce, dlatego często nazywane są minikiwi. Duże owoce (nazywane kiwi) rodzą aktinidia chińska i aktinidia smakowita, lecz ich odporność na mróz jest mniejsza. W smaku owoce różnych gatunków aktinidii są podobne.