Zachwyca prostotą, uporządkowaniem, spokojem. Ogród japoński jest próbą stworzenia naturalnego krajobrazu w miniaturze. Jak go urządzić?
W ogrodach japońskich naturalny krajobraz i dzieło człowieka to jedna przestrzeń o poetyckim wymiarze. Ogrodnik jest przede wszystkim artystą, który inspiruje się przyrodą. Przycinanie roślin, układanie kamieni, grabienie ścieżek, dosadzanie roślin traktuje się podobnie jak malowanie obrazu.
W ogrodach japońskich jest mnóstwo symboli, które dla Europejczyka nie zawsze są czytelne. Istotny jest ogólny przekaz ogrodów w tym stylu – spokój, uporządkowanie i ponadczasowa prostota. Podczas projektowania własnego ogrodu warto trzymać się zasady: im mniej, tym lepiej. Oto wskazówki:
Jak stworzyć ogród japoński?
1. Harmonia i porządek
Pierwszym wrażeniem, gdy wchodzi się do ogrodu japońskiego, jest jego uporządkowanie. Żwir jest zagrabiony, ścieżki zamiecione, nie ma żadnych chwastów. Jeśli na ziemi leży opadły liść czy płatek kwiatu, to pozostawione są celowo jako dekoracja.
Krzewy i drzewa są również starannie przycięte, tak aby naśladowały formy z naturalnego krajobrazu albo w topiary w kształcie form kulistych i owalnych. Modelowanie roślin poprzez strzyżenie ogranicza ich wymiary, ale też wprowadza wrażenie porządku. Ponadto daje ogrodnikowi możliwość ekspresji poprzez stworzenie dzieła sztuki z rośliny (podobnie jak np. bonsai). Praktycznie jedyną nieciętą rośliną jest wiśnia – jej kwiaty są opisywane od wieków w poezji japońskich autorów.
2. Kamienie różnej wielkości
Obecność kamieni w ogrodzie japońskim jest obowiązkowa. Najbardziej cenione są omszałe (zwane sabi), porośnięte mchem, porostami, popękane w wyniku czynników atmosferycznych. Dawniej były tak cenne, że płacono za nie w Japonii ogromne sumy.
Kamienie w ogrodzie japońskim mogą być drobne, np. żwir na ścieżkach, ale też używać można głazów. Kamienie powinny być umieszczone w ogrodzie tak, jak zostały znalezione. Pionowych (wprowadzają dynamikę jak drzewa) nie należy układać poziomo, a poziomych (budują nastrój spokoju) – pionowo.
Bardzo duży głaz można zakopać, pozostawiając nad ziemią jego 30 procent. W ten sposób tworzy się iluzję prawdziwej skały. Białych otoczaków używa się do przedstawiania fal.
3. Woda i suche koryta
W dużych ogrodach japońskich znajdują się stawy i strumienie. W mniejszych komponuje się suche koryta, które tylko po deszczu wypełnione są wodą. Na ich dnach układa się otoczaki, które sygnalizują, że właśnie tędy płynie woda. Nad strumieniem, stawem czy suchym korytem powinien być mostek. W wielu ogrodach japońskich także piasek i żwir, odpowiednio zagrabione, symbolizują wodę.
4. Sosna – symbol długowieczności
Nie ma ogrodu japońskiego bez przynajmniej jednej sosny. To drzewo jest symbolem długowieczności i trwałości. Nadają się np. sosna gęstokwiatowa i sosna pospolita.
Prawie zawsze sosna jest poddawana formowaniu i cięciu, aby wyglądała na starszą oraz ukształtowaną przez wiatr.
5. Mała liczba gatunków roślin
W ogrodach japońskich nie ma dużej różnorodności gatunków. Powinny być w nim jednak zarówno rośliny zimozielone, jak i zrzucające liście na zimę. Tradycyjnie sadzone są krzewy oraz drzewa z flory japońskiej, takie jak grujecznik japoński, kamelia japońska, kamelia mała, klon palmowy, morela japońska, piwonia drzewiasta, szydlica japońska, wiśnia piłkowana, wończa pachnąca, złotlin japoński, żywotnikowiec japoński oraz różne gatunki azalii i magnolii. W ogrodach japońskich sadzi się mało bylin, najczęściej to bambus, funkie oraz chryzantema.
Opadłe na ziemię płatki kwiatów, zwłaszcza kamelii, magnolii i wiśni, oraz jesienne liście, szczególnie klonu palmowego, są bardzo cenioną dekoracją o krótkiej trwałości.
6. Brak trawnika
Mech oraz żwir i piasek zastępują trawnik w ogrodach japońskich. Sposoby utrzymania takich nawierzchni są nie mniej liczne niż murawy. Szczególnie ceniony jest mech stary, porastający kamienie.
7. Czerwone akcenty
W kulturze japońskiej kolor czerwony symbolizuje odwagę, pokój, nadzieję. Podczas gdy Europejczycy rysują słońce w kolorach żółtym lub pomarańczowym, Japończycy – w czerwonym. Akcent w kolorze czerwonym powinien być też w ogrodzie japońskim, np. brama, mostek czy roślina (często to klon palmowy).
8. Pożyczona sceneria
Ogród w japońskim stylu nie powinien oferować widoków tylko z obrębie jego granic, wyznaczonych przez ogrodzenie. Wykorzystać też należy tzw. widoki pożyczone, np. górę, las czy łąkę za posesją. Sztuką jest tak wkomponować ten krajobraz, aby sprawiał wrażenie, że jest częścią ogrodu.
9. Nieparzysta liczba elementów
Ten sam element, np. sosna, klon palmowy, głaz, powinien być w nieparzystej liczbie. Oczywiście nie dotyczy to elementów niepoliczalnych, jak żwir czy otoczaki.
10. Dźwięk i światło
Szelest opadających liści, płynącej wody, kołyszących się na wietrze bambusów – to dźwięki współtworzące nastrój w ogrodzie japońskim. Warto też zwrócić uwagę na światło, które powinno być przefiltrowane przez listowie drzew i krzewów. Szczególnie efektowny światłocień tworzy klon palmowy.
Warto wiedzieć
- Ogrody w stylu japońskim mają wielowiekową tradycję. Już w XI wieku, gdy w Polsce panowali pierwsi Piastowie, w Japonii został napisany „Sekuteiki – traktat o tworzeniu ogrodów”. Opisywał on ogrodnictwo jako sztukę, w której istotne są artystyczne umiejętności ogrodnika. Do dziś stosuje się wiele porad z tego traktatu.