Pachnie mocno, balsamicznie. Hyzop lekarski to zioło, przyprawa oraz roślina ozdobna i miododajna. Lubi słoneczne stanowiska.
Inne nazwy: Hysopus officinalis
Dawne nazwy hyzopu to hizop, hysop, hyssopus, isop, izop, jozefek, józefek – wymienia je Józef Rostafiński w „Słowniku polskich imion rodzajów oraz wyższych skupień roślin poprzedzony historyczną rozprawą o źródłach” z 1900 roku.
Cechy: krzewinka zimozielona
Hyzop lekarski nie zrzuca liści na zimę. To wieloletnia roślina ozdobna, przyprawa oraz zioło. Uprawia się go w gruncie (jako roślinę wieloletnią) lub w donicach (zwykle jako roślinę jednoroczną).
Wysokość: 30-50 cm
Pędy hyzopu są gęsto ulistnione, w dolnej części zdrewniałe.
Kwitnienie: czerwiec – sierpień (VII-IX)
Kwiaty hyzopu lekarskiego są drobne, w odcieniach kolorów fioletowego, niebieskiego i różowego, rzadziej białego. Pachną intensywnie, przyjemnie, balsamicznie. Chętnie odwiedzają je pszczoły.
Rozmnażanie: nasiona i sadzonki z odkładów poziomych
- Nasiona – wysiew w kwietniu (IV) od razu do gruntu. Głębokość siewu – około 1 cm. Można też siać hyzop z rozsady – nasiona sieje się wtedy w drugiej połowie marca lub w kwietniu (III) do skrzynek w mieszkaniu lub w inspekcie. Młode rośliny przesadza się do gruntu w maju lub czerwcu (V-VI), gdy minie ryzyko przymrozków.
- Sadzonki – nisko umieszczone pędy samoistnie wypuszczają korzenie. Wystarczy je odciąć od roślin matecznych. Można też dzielić starsze kępy i przesadzać. Najlepiej przyjmują się w kwietniu i maju (IV-V) oraz pod koniec lata.
Wykorzystanie: w kuchni – przyprawa do pasztetów, sera, warzyw, zapiekanek, ziemniaków, likierów; jako zioło – m.in. kaszel, zapalenie oskrzeli i gardła, wzdęcia, brak apetytu; w ogrodzie – roślina ozdobna, odstraszanie szkodników; w florystyce – bukieciki i wianki (symbolizuje w nich mądrość)
Ma mocny, balsamiczny zapach. Bardzo przyjemny.
Hyzop lekarski można jeść w postaci świeżej i suszonej. Zbiera się młode pędy (niezdrewniałe), także z kwiatami. Olejek hyzopowy używany jest w aromaterapii, np. przy przeziębieniach i bólach mięśni.
W uprawie współrzędnej polecany do sadzenia obok takich warzyw jak kapusta i kalafior (ogranicza inwazję bielinków kapustników). Odstrasza też np. zające. Obok niezbyt dobrze rośnie rzodkiewka.
Dawniej w Polsce hyzop był kosmetykiem na skórę:
„Jadany z figami w mięsnej polewce cerę i płeć cudną daje” oraz „Okłady usuwają zsiniałość oczu” – podawał „Zielnik czarodziejski” z 1893 roku Józefa Rostafińskiego.
Zbiór: od wiosny do końca sierpnia (VIII)
Cięcie w późniejszym terminie może obniżyć mrozoodporność hyzopu.
Stanowisko: słoneczne
Ziemia: przeciętna; o odczynie od obojętnego do lekko zasadowego (pH 6,8-7,5)
Źle rośnie w kwaśnej ziemi!
Podlewanie: oszczędne
Lepiej podlewać go za mało niż za dużo.
Nawożenie: co 2 tygodnie od maja do 15 lipca (V-VII)
Do nawożenia hyzopu lekarskiego najlepiej stosować nawóz naturalny do ziół.
Jesienią warto go podsypać dolomitem. To nawóz odkwaszający glebę i zawierający magnez.
Odporność na mróz: bardzo dobra
Hyzop lekarski dobrze zimuje w gruncie.
Jeśli rośnie w donicy, musi być zabezpieczony przed mrozem. Donicę można np. zadołować w ogrodzie lub wnieść do chłodnego lecz widnego pomieszczenia, m.in. garażu czy piwnicy.
Choroby i szkodniki: bardzo odporny
Choruje rzadko. Nie lubią go szkodniki.
Jeśli atakują go choroby, to zwykle z powodu zbyt obfitego podlewania.
Ciekawe odmiany hyzopu lekarskiego
- Alba – kwiaty białe
- Ysop – kwiaty niebieskie
Warto wiedzieć
- Hyzop lekarski jest uprawiany w Polsce od wieków. Dawniej był używany przede wszystkim jako zioło lecznicze. Tak pisał o tej roślinie Krzysztof Kluk, Krzysztof w książce „Dykcyonarz roślinny” z 1786 roku:
„[…] Pszczołom użyteczna, lecz i do Kuchennych zapraw zdacby się mogła. Wzmacnia nerwy: przeciwi się zgniliźnie, rozwalnia. Zażywa się wewnętrznie jak Herbata, albo sok z niey wyciśnionym na choroby Piersi: zewnętrznie zaś w kąpielach i enemach (lewatywach – przyp. Niepodlewam)”.